Κάποτε οι προβολείς φώτιζαν λαμπερούς πρωταγωνιστές, οι ορχήστρες έδιναν τον ρυθμό και το γέλιο των θεατών αντηχούσε μέχρι τον δρόμο. Σήμερα, ορισμένες από εκείνες τις σκηνές έχουν κατεδαφιστεί, άλλες έχουν πάψει να φιλοξενούν παραστάσεις, ενώ κάποιες διασώθηκαν χάρη στη θεσμική προστασία τους.
Μια διαδρομή στην Αθήνα αναζητά τα ίχνη των θεάτρων που σημάδεψαν την πολιτιστική ζωή της πόλης. Κάποτε, σε αυτούς τους χώρους, τραγούδια, σατιρικά σκετς, μουσική και χορός είχαν την τιμητική τους. Επιθεώρηση! Λαμπερά κοστούμια, προβολείς, αυλαία και η παράσταση αρχίζει…
Έξω από τα θέατρα, οι ουρές των θεατών έφταναν μέχρι τον δρόμο. Στα βελούδινα καθίσματα της πλατείας, το κοινό περίμενε ανυπόμονα να θαυμάσει και να χειροκροτήσει τους αγαπημένους του πρωταγωνιστές. Οι ταξιθέτριες, με τις χαρακτηριστικές στολές τους, οδηγούσαν τον κόσμο στις θέσεις του. Η αίθουσα γέμιζε ασφυκτικά.
Κυρίες και κύριοι, ξεκινάμε μια διαδρομή στα θέατρα που άφησαν τα ίχνη τους στην ιστορία της πόλης. Εκεί όπου οι αναπνοές των ηθοποιών ενώνονταν με εκείνες των θεατών και τα γέλια τους έσκιζαν τον αέρα.
Η θεατρική έξοδος είχε κάποτε και το δικό της άτυπο dress code. Οι κυρίες φορούσαν τις γούνες τους τον χειμώνα και τις εντυπωσιακές τουαλέτες τους το καλοκαίρι. Το θέατρο δεν ήταν μόνο ψυχαγωγία. Ήταν κοινωνικό γεγονός, μια έξοδος που περίμεναν πώς και πώς.
Πίσω από την αυλαία, τα καμαρίνια έσφυζαν από ζωή. Σκηνοθέτες, ηθοποιοί, μακιγιέρ, ενδυματολόγοι, βοηθοί και παραγωγοί πηγαινοέρχονταν ασταμάτητα. Ανάμεσά τους και θαυμαστές που προσπαθούσαν να τρυπώσουν στα παρασκήνια για να βρεθούν κοντά στο είδωλό τους.
Στη σκηνή, τα εντυπωσιακά κοστούμια του μπαλέτου πρόσθεταν χρώμα και λάμψη, ενώ η ζωντανή ορχήστρα αποτελούσε αναπόσπαστο κομμάτι πολλών επιθεωρησιακών θιάσων.
Ο χρόνος όμως πέρασε. Οι αυλαίες έπεσαν, οι προβολείς έσβησαν και οι θεατρικοί χώροι άρχισαν να χάνονται από την καθημερινότητα της πόλης. Άλλοι κατεδαφίστηκαν, άλλοι εγκαταλείφθηκαν και κάποιοι χρειάστηκε να δώσουν μάχη για να διατηρήσουν την ιστορική τους ταυτότητα.
Η Αθήνα άλλαζε πρόσωπο. Η ανοικοδόμηση, οι νέες εμπορικές χρήσεις και οι μεταβολές στην ψυχαγωγία αναδιαμόρφωναν τις γειτονιές της. Μαζί τους άλλαζε και ο θεατρικός χάρτης της πρωτεύουσας.
Κι όμως, πίσω από τις σημερινές προσόψεις, στα παλιά προγράμματα παραστάσεων και στις φωτογραφίες που διασώθηκαν, εξακολουθούν να υπάρχουν ιστορίες. Αρκεί να αναζητήσει κανείς τα ίχνη τους.
ΤΟ ΕΛΛΗΝΙΚΟ ΜΠΡΟΝΤΓΟΥΕΪ ΗΤΑΝ Η ΑΛΕΞΑΝΔΡΑΣ
Η Λεωφόρος Αλεξάνδρας κάποτε ήταν ένας δρόμος ταυτισμένος με τον Πολιτισμό, καθώς στο διάβα του συναντούσες πλήθως θεατρικών σκηνών.
ΘΕΑΤΡΟ ΦΛΟΡΙΝΤΑ - ΤΟ ΧΑΡΤΙ ΘΥΜΑΤΑΙ ΤΗΝ ΣΚΗΝΗ
Υπάρχουν θέατρα που εξακολουθούν να υπάρχουν στη συλλογική μνήμη ακόμη κι όταν οι προβολείς έχουν σβήσει. Το Θέατρο Φλόριντα είναι ένα από τα ονόματα που μας οδηγούν πίσω στη θεατρική Αθήνα μιας άλλης εποχής, εκεί όπου οι παραστάσεις, οι θίασοι και οι αγαπημένοι ηθοποιοί συναντούσαν το κοινό σε μια ζωντανή σχέση με τη σκηνή.
Το Φλορίιντα βρίσκοταν στην οδό Αλεξάνδρας 10 εκεί που σήμερα δεσπόζει γνωστό ξενοδοχείο, φιλοξενήθηκαν σημαντικές κομωδίες του ελληνικού θεάτρου όπως η «κόμισσα της φάμπρικας» το 1966 από την θίασο του στέφανου Ληναίου με τη Μάρω κοντού και τον Νίκο Ρίζο.
Αργότερα και συγκεκριμένα τούτη τη θεατρική περίοδο 1970-1971, στη σκηνή του παρουσιάστηκε η θρυλική κομωδία «Οδός Ευκαιρίας» του σπουδαίου Γιώργου Λαζαρίδη με πρωταγωνιστές τη Μαίρη Χρονοπούλου, τον Σωτήρη Μουστάκα, τον Κώστα Καρρά, τη Νόρα Βαλσάμη και τη Νέλλη Γκίνη σε σκηνοθεσία Δημήτρη Νικολαίδη.
Στις σελίδες των προγραμμάτων του Φλόριντα διασώζονται τίτλοι παραστάσεων, ονόματα δημιουργών και ίχνη μιας εποχής που σήμερα αναζητούμε με διαφορετικό βλέμμα. Κάθε ξεθωριασμένη φωτογραφία, κάθε τυπωμένο όνομα, κάθε λεπτομέρεια του χαρτιού γίνεται ένα μικρό κομμάτι ενός παζλ που ανασυνθέτει τη θεατρική μας ιστορία.
Οι λαμπεροί και μεγάλοι προβολείς του έδιναν το στίγμα στον θεατή πως μόνο απαρατήρητο δεν θα περνούσε από το βλέμμα του. Γιατί η ιστορία του θεάτρου δεν γράφεται μόνο στις μεγάλες κριτικές και στις επίσημες καταγραφές. Γράφεται και σε αυτά τα εύθραυστα χαρτιά, που εξακολουθούν να κρατούν ανοιχτή την αυλαία μιας εποχής.
ΘΕΑΤΡΟ ΠΑΡΚ - ΟΤΑΝ Η ΑΥΛΑΙΑ ΚΡΑΤΟΥΣΕ ΖΩΝΤΑΝΗ ΤΗΝ ΑΘΗΝΑ
Στη λεωφόρο Αλεξάνδρας, εκεί όπου η Αθήνα μιας άλλης εποχής αναζητούσε τις δικές της στιγμές ψυχαγωγίας και συγκίνησης, το Θέατρο Παρκ υπήρξε ένας ζωντανός σταθμός της θεατρικής διαδρομής της πόλης.
Η δεκαετία του ’70 άφησε το δικό της αποτύπωμα στη σκηνή του. Κωμωδίες, επιθεωρήσεις, αγαπημένοι πρωταγωνιστές και θίασοι που έφερναν το κοινό κοντά στη θεατρική εμπειρία συνέθεταν ένα πολύχρωμο μωσαϊκό παραστάσεων. Ανάμεσά τους, το καλοκαίρι του 1970, ο Θανάσης Βέγγος και η Σμαρούλα Γιούλη πρωταγωνίστησαν στην κωμωδία «Ο τρελός του Λούνα Παρκ και η Ατσίδα».
Σήμερα, το θέατρο αυτό δεν λειτουργεί. Από το 2012 έπαψε η θεατρική του λειτουργία και η Λεωφόρος Αλεξάνδρας έγινε ακόμη πιο «σιωπηλή».
ΘΕΑΤΡΟ ΜΕΤΡΟΠΟΛΙΤΑΝ – Η ΜΑΧΗ ΓΙΑ ΤΗ ΘΕΑΤΡΙΚΗ ΜΝΗΜΗ
Στη Λεωφόρο Αλεξάνδρας 16, κοντά στο Πεδίον του Άρεως, το θερινό Θέατρο Μετροπόλιταν συνδέεται με σημαντικές στιγμές της μεταπολεμικής θεατρικής ζωής της Αθήνας.
Το 1948 φιλοξενεί την Εθνική Λυρική Σκηνή, ενώ στη διάρκεια της ιστορίας του παρουσιάζονται έργα Ελλήνων θεατρικών συγγραφέων και μουσικοσυνθετών.
Το 1962 ήταν η χρονιά ορόσημο για το θέατρο. Ανέβηκε μια από τις πιο εμβληματικές παραστάσεις η «Οδός ονείρων» του Μανου Χατηδάκι, με πρωταγωνιστές τον Δημήτρη Χορν, τη Ρένα Βλαχοπούλου και τη Μάρω Κοντού.
Το καλοκαίρι του 1970, το Θέατρο Μετροπόλιταν φιλοξένησε μια παράσταση που έφερε στη σκηνή τον αέρα μιας νέας εποχής. Το «12 Μήνες Καλοκαίρι», σε κείμενο του Γιώργου Λαζαρίδη, με μουσική του Σταύρου Ξαρχάκου και σκηνοθεσία του Κωστή Μιχαηλίδη, ήταν ένα μιούζικαλ επηρεασμένο από τη διεθνή άνοδο του ροκ και την αισθητική της νεανικής κουλτούρας. Με περισσότερους από σαράντα ηθοποιούς, η παραγωγή αποτύπωνε την επιθυμία του ελληνικού θεάτρου να συνομιλήσει με τους καιρούς του.
Δεκαετίες αργότερα, το θέατρο βρίσκεται αντιμέτωπο με τον κίνδυνο της κατεδάφισης. Το 2004 η Εταιρεία Ελλήνων Θεατρικών Συγγραφέων απευθύνεται στο Υπουργείο Πολιτισμού, ζητώντας την προστασία του.
Το Κεντρικό Συμβούλιο Νεωτέρων Μνημείων γνωμοδοτεί υπέρ του χαρακτηρισμού του και την 1η Αυγούστου 2005 εκδίδεται η σχετική υπουργική απόφαση, με την οποία το Μετροπόλιταν χαρακτηρίζεται μνημείο αμιγούς θεατρικής χρήσης. Η υπόθεση φτάνει στο Συμβούλιο της Επικρατείας, το οποίο το 2008 απορρίπτει την αίτηση ακύρωσης της απόφασης προστασίας του.
Το Μετροπόλιταν ανέδειξε μια διαφορετική ιστορία για πλευρά της σχέσης της πόλης με το παρελθόν της: τη σημασία της διατήρησης όχι μόνο ενός κτιρίου, αλλά και της πολιτιστικής χρήσης που το καθιέρωσε στη μνήμη.
ΚΗΠΟΘΕΑΤΡΟ ΑΛΙΚΗ
Και φυσικά δεν θα μπορούσε να κλείσει η Λεωφόρος Αλεξάνδρας χωρίς αναφορά στο Κηποθέατρο Αλίκη. Εκεί που η Αλίκη Βουγιουκλάκη κάθε καλοκαίρι συναντούσε τους θαυμαστές της. Η εθνική σταρ είχε κάνει το δικό της στέκι στο Πεδίο του Αρέως και το κοινό την αποθέωνε κάθε φορρά που έβγαινε στην σκηνή.
Ο χώρος έχει ιδιαίτερη σημασία καθώς εκεί, σύμφωνα με πληροφορία, το 1955 ο Μάνος Κατράκης ίδρυσε το Ελληνικό Λαϊκό Θέατρο. Το 1975 η Αλίκη αναλαμβάνει τον χώρο, ο οποίος είχε παραμείνει κλειστός για πολλά χρόνια και ανεβάζει μεγάλες θεατρικές παραγωγές όπως «Ωραία μου κυρία» , «Καμπαρέ», «Άννυ» και «Εβίτα». Το 2008 το θέατρο κατεδαφίζεται στο πλαίσιο ανάπλασής του Πεδίου του Άρεως και σήμερα υπάρχει μόνο μια ταμπέλα να θυμίζει εκείνη την ένδοξη εποχή.
ΘΕΑΤΡΟ ΣΜΑΡΟΥΛΑ – ΤΑ ΧΕΙΡΟΚΡΟΤΗΜΑΤΑ ΕΓΙΝΑΝ ΤΣΙΜΕΝΤΟ
Στην οδό Ευελπίδων 11, το θερινό Θέατρο Σμαρούλα έγραψε τη δική του ιστορία στην αθηναϊκή θεατρική ζωή. Ο Βαγγέλης Λιβαδάς του έδωσε το όνομα της αγαπημένης του, της ηθοποιού Σμαρούλας Γιούλη, δημιουργώντας έναν χώρο που για περισσότερες από τρεις δεκαετίες φιλοξένησε επιθεωρήσεις, κωμωδίες, μιούζικαλ και έργα του διεθνούς ρεπερτορίου.
Από τη σκηνή του πέρασαν παραστάσεις όπως το «Σικάγο» και το «Της Ελλάδος το κάγκελο», ενώ το καλοκαίρι του 2006 ανέβηκε η «Μις Πέπσι», με πρωταγωνίστρια την Μπέσυ Μάλφα. Ήταν η τελευταία παράσταση πριν πέσει οριστικά η αυλαία. Ο Λιβαδάς και η Γιούλη προσπάθησαν να σώσουν το θέατρο, όμως ο αγώνας τους δεν απέδωσε. Το Σμαρούλα κατεδαφίστηκε και στη θέση του ανεγέρθηκε πολυώροφο κτίριο.
Μαζί με το θέατρο χάθηκε ένας ακόμη χώρος που είχε συνδεθεί με τα καλοκαιρινά βράδια της Αθήνας. Μια σκηνή που έφερε το όνομα μιας ηθοποιού έπαψε να υπάρχει, αφήνοντας πίσω της δεκαετίες παραστάσεων και αναμνήσεων.
Σύμφωνα με δημοσιογραφικό ρεπορτάζ της εποχής, το ακίνητο είχε αγοραστεί με προοπτική να μετατραπεί σε σούπερ μάρκετ. Το σχέδιο αυτό, ωστόσο, δεν υλοποιήθηκε και στη θέση του τελικά αναγέρθηκε κτίριο γραφείων όπου στεγάζεται σχολή.
ΘΕΑΤΡΟ ΜΙΝΩΑ - ΣΗΜΕΙΟ ΑΝΑΦΟΡΑΣ ΣΤΟΝ ΘΕΑΤΡΙΚΟ ΧΑΡΤΗ
Το Μινώα επί της Πατησίων φιλοξενούσε θερινές θεατρικές παραγωγές, επιθεωρήσεις και κωμωδίες. Αρχειακή αφίσα του 1974 τεκμηριώνει θερινή θεατρική περίοδο με έργο των Αλέκου Σακελλάριου και Νίκου Ελευθερίου, σε σκηνοθεσία και χορογραφία του Βαγγέλη Σεΐλη.
Το 1983 παρουσιάστηκε η παράσταση «Οι άνδρες προτιμούν τις ξανθές», με τη Ζωή Λάσκαρη και τη Μάρθα Καραγιάννη, σε σκηνοθεσία Σταμάτη Φασουλή. Ενώ το 2003 στη σκηνή ανέβηκε η γνωστή σάτιρα του Δημήτρη Ψαθά «Ζητείται ψεύτης», σε σκηνοθεσία Κώστα Αρζόγλου, με τον Κώστα Βουτσά και τον Τάσο Περζικιανίδη.
ΘΕΑΤΡΟ ΚΑΛΟΥΤΑ – ΟΤΑΝ Η ΠΑΤΗΣΙΩΝ ΕΙΧΕ ΤΗ ΔΙΚΗ ΤΗΣ ΛΑΜΨΗ
Στις 9 Οκτωβρίου 1961, στην οδό Πατησίων 240, εγκαινιάζεται το Θέατρο Καλουτά. Πίσω από τη δημιουργία του βρίσκονται δύο από τις πιο χαρακτηριστικές μορφές του ελληνικού μουσικού θεάτρου, οι αδελφές Άννα και Μαρία Καλουτά.
Οι δύο καλλιτέχνιδες έχουν ήδη διαγράψει μια μακρά πορεία στην επιθεώρηση και στο μουσικό θέατρο. Ο νέος χώρος αποκτά τη δική του θέση στη θεατρική Αθήνα και φιλοξενεί για δεκαετίες παραστάσεις και σημαντικούς θιάσους.
Ανάμεσα στις ομάδες που πέρασαν από τη σκηνή του βρίσκεται και το Ελεύθερο Θέατρο, το οποίο παρουσιάζει εκεί το 1971 την «Ιστορία του Αλή Ρέτζο» του Πέτρου Μάρκαρη. Το Θέατρο Καλουτά λειτουργούσε έως το 2004. Την ίδια χρονιά το κτίριο κατεδαφίζεται, κλείνοντας οριστικά ένα κεφάλαιο της θεατρικής ιστορίας της Πατησίων.
ΘΕΑΤΡΟ ΑΛΣΟΣ ΠΑΓΚΡΑΤΙΟΥ – ΕΚΕΙ ΟΠΟΥ Η ΕΠΙΘΕΩΡΗΣΗ ΑΛΛΑΞΕ ΠΡΟΣΩΠΟ
Καλοκαίρι του 1973. Η Ελλάδα βρίσκεται ακόμη υπό δικτατορία και στο υπαίθριο θέατρο του Άλσους Παγκρατίου μια ομάδα νέων καλλιτεχνών επιχειρεί να ανανεώσει ριζικά την ελληνική επιθεώρηση.
Το Ελεύθερο Θέατρο παρουσιάζει την παράσταση «…Και συ χτενίζεσαι», με κείμενα των Μποστ, Κώστα Μουρσελά, Γιώργου Σκούρτη και των ίδιων των μελών του θιάσου. Τη μουσική υπογράφει ο Λουκιανός Κηλαηδόνης, ενώ τα σκηνικά και τα κοστούμια δημιουργεί ο Χρόνης Μπότσογλου.
Ανάμεσα στους συντελεστές βρίσκονται η Άννα Παναγιωτοπούλου, ο Σταμάτης Φασουλής, ο Κώστας Αρζόγλου, η Νένα Μεντή, η Υβόννη Μαλτέζου και ο Μίμης Χρυσομάλλης.
Η παράσταση ανατρέπει καθιερωμένους κανόνες της επιθεώρησης. Η συλλογική δημιουργία, η πολιτική σάτιρα και τα αιχμηρά κείμενα διαμορφώνουν μια διαφορετική θεατρική γλώσσα, ενώ οι λογοκριτικές παρεμβάσεις της δικτατορίας δεν καταφέρνουν να ακυρώσουν τον ανατρεπτικό της χαρακτήρα.
Το Άλσος Παγκρατίου συνδέεται έτσι με μια σημαντική στιγμή της νεότερης θεατρικής ιστορίας. Η ομάδα συνεχίζει τη δημιουργική της πορεία και στα χρόνια που ακολουθούν, αφήνοντας ισχυρό αποτύπωμα στην ελληνική επιθεώρηση. Η συγκεκριμένη θεατρική σκηνή, όμως, ανήκει πια στο παρελθόν. Ωστόσο το καλοκαίρι του 1973 υπήρξε σημείο αναφοράς για μια γενιά δημιουργών που τόλμησε να αλλάξει τους κανόνες.
ΘΕΑΤΡΟ ΜΠΟΥΡΝΕΛΛΗ – ΜΙΑ ΣΚΗΝΗ ΤΗΣ ΠΑΛΙΑΣ ΑΘΗΝΑΣ
Στη λεωφόρο Αλεξάνδρας βρισκόταν το θερινό Θέατρο Μπουρνέλλη, συνδεδεμένο με το όνομα του θεατρικού επιχειρηματία Βασίλη Μπουρνέλλη, ο οποίος δραστηριοποιήθηκε και στο ιστορικό Ακροπόλ.
Το θέατρο αποτέλεσε μέρος της αθηναϊκής επιθεωρησιακής ζωής κατά τις μεταπολεμικές δεκαετίες. Ανάμεσα στις παραστάσεις που συνδέονται με τη σκηνή του βρίσκεται και το «Μαριχουάνα Στοπ» το 1971.
Η παρουσία του υπενθυμίζει μια εποχή κατά την οποία η Λεωφόρος Αλεξάνδρας και η ευρύτερη περιοχή του Πεδίου του Άρεως αποτελούσαν σημαντικό πυρήνα της θερινής θεατρικής διασκέδασης.
Η ιστορία του διασώζεται σήμερα μέσα από θεατρικά προγράμματα, δημοσιεύματα και αρχειακό υλικό που καταγράφουν την παρουσία του στον πολιτιστικό χάρτη της Αθήνας.
ΟΙ ΑΥΛΑΙΕΣ ΠΕΦΤΟΥΝ, ΟΙ ΙΣΤΟΡΙΕΣ ΜΕΝΟΥΝ
Η Αθήνα εξακολουθεί να αλλάζει. Κτίρια κατεδαφίζονται, δρόμοι μεταμορφώνονται, νέες χρήσεις αντικαθιστούν τις παλιές. Κάποιες φορές, τίποτα δεν θυμίζει όσα προηγήθηκαν.
Κι όμως, εκεί όπου σήμερα περνούν βιαστικά οι άνθρωποι, κάποτε ακούγονταν μουσικές, χειροκροτήματα και γέλια. Κάποιος περίμενε με αγωνία την πρεμιέρα του. Κάποιος άλλος υποκλινόταν για τελευταία φορά.
Δεν είχαν όλα τα θέατρα την ίδια μοίρα. Άλλα χάθηκαν οριστικά, άλλα διασώθηκαν ως χώροι και άλλα εξακολουθούν να υπάρχουν κυρίως στις αναμνήσεις όσων πέρασαν από τη σκηνή και την πλατεία τους.
Οι θεατές έφυγαν, οι ηθοποιοί αποχώρησαν, τα φώτα έσβησαν. Τα θέατρα σώπασαν. Η ιστορία τους, όμως, δεν έπαψε να μιλά.
*Φωτογραφίες από το προσωπικό αρχείο του χορευτή και ηθοποιού Βαγγέλη Παππά.
