Όπως μας αποκαλύπτει η Φωτεινή Ανέστη, η διερμηνεία και η επικοινωνία ανάμεσα στους κωφούς και τους ακούοντες υπήρχαν πάντοτε στη ζωή της. Άλλωστε, τόσο για την ίδια όσο και για πολλά παιδιά κωφών γονέων, η ανάγκη να διευκολύνουν αυτή την επικοινωνία έγινε από πολύ νωρίς προτεραιότητα.

Η Φωτεινή δεν μεταφράζει απλώς λέξεις· ανοίγει δρόμους πρόσβασης σε δικαιώματα, συναισθήματα και, τελικά, στην ίδια τη ζωή. Μαζί της μιλάμε για έναν κόσμο που οι περισσότεροι ακούοντες αγνοούμε, για τα στερεότυπα γύρω από την κώφωση, αλλά και για το τι σημαίνει πραγματικά επικοινωνία.

Μέσα από μια βαθιά προσωπική κατάθεση ψυχής, στέλνει το δικό της μήνυμα και μας αποκαλύπτει πως ο κόσμος της κοινότητας των κωφών είναι ένας κόσμος μαγικός, γεμάτος γνώση, πολιτισμό και ξεχωριστή κουλτούρα.

Συνέντευξη στην Τεριάννα Παππά

Ποιο ήταν το έναυσμα και η έμπνευσή σας για να ασχοληθείτε με τη νοηματική γλώσσα;

Αρχικά να σας πω ότι για μένα δεν ήταν έμπνευση. Δεν αποτέλεσε έμπνευση καθώς γεννήθηκα από κωφούς γονείς, μεγάλωσα σε κωφή οικογένεια και έτσι η νοηματική γλώσσα ήταν η πρώτη γλώσσα που έμαθα να επικοινωνώ, η μητρική μου γλώσσα. Μεγαλώνοντας φυσικά έμαθα και τα ελληνικά και έτσι απέκτησα μία δίγλωσση εμπειρία, μία δίγλωσση επαφή.

Αυτό που με έχει βοηθήσει πάρα πολύ ως άνθρωπο, είναι ότι έχω αναπτύξει πολλά ένστικτα. Μπορώ για παράδειγμα να προβλέπω, να αισθάνομαι, να είμαι σχεδόν σίγουρη για το τι πρόκειται να συμβεί σε μία κατάσταση διερμηνείας, σε μία κατάσταση ακόμα και δικής μου κοινωνικής ή επαγγελματικής επαφής. Διότι έχω μάθει να διαβάζω τις κινήσεις του σώματος.

Ποια είναι η φύση της νοηματικής γλώσσας και τι πρέπει να γνωρίζει κάποιος όταν ξεκινά να τη μαθαίνει;

Η νοηματική γλώσσα είναι μια οπτικοκινησιακή γλώσσα (και όχι απτική). Συνεπώς, οι ενήλικες πρέπει να μάθουν να «ακούνε με τα μάτια» και όχι με τον τρόπο που έχουν συνηθίσει έως τώρα, δηλαδή να επεξεργάζονται τη γλώσσα μέσω της ακοής. Επίσης, μαθαίνουν να έχουν οπτική και χωρική αντίληψη, προκειμένου να τοποθετηθούν σωστά στον νοηματικό χώρο που εκτείνεται μπροστά τους.

Ποιοι είναι οι βασικοί πυλώνες για μια πραγματικά συμπεριληπτική κοινωνία;

Πιστεύω -και το αντιμετωπίζω καθημερινά- ότι η νοηματική γλώσσα πρέπει να διδάσκεται στα σχολεία, εάν θέλουμε να είμαστε μέρος μιας συμπεριληπτικής κοινωνίας. Η νοηματική γλώσσα επιτρέπει στους κωφούς την πρόσβαση στην πληροφορία: ειδήσεις, τηλεόραση, δημόσιες υπηρεσίες, νοσοκομεία, δικαστήρια, αστυνομικά τμήματα, πανεπιστήμια, σχολεία, ψυχολόγους, στον πολιτισμό, στην ψυχαγωγία, στο θέατρο, στις συναυλίες... Η ισότιμη πρόσβαση στην πράξη ανοίγει την πόρτα της κοινωνικής ζωής σε όλους. Εμείς πρέπει να προσαρμοστούμε, να αναπτύξουμε ενσυναίσθηση, προκειμένου να έχουμε μια ισότιμη αποδοχή.

Η νοηματική γλώσσα είναι ο συνδετικός κρίκος, η γέφυρα επικοινωνίας μεταξύ κωφών και ακουόντων.

Ποιος είναι ο ρόλος των εκφράσεων του προσώπου κατά την επικοινωνία στη νοηματική;

Οι εκφράσεις του προσώπου δεν είναι μορφασμοί, αποτελούν γραμματικά μέρη της νοηματικής γλώσσας και είναι αναγκαίοι για την πλήρη κατανόησή της. Υπάρχουν συγκεκριμένες κινήσεις του προσώπου, των ματιών, του κεφαλιού που δηλώνουν συγκεκριμένες γραμματικές και συντακτικές δομές. Κατά τη διάρκεια εκμάθησης της νοηματικής, οι εκφράσεις του προσώπου είναι σημαντικές για την κατανόηση της γλώσσας και την ανάπτυξη της επικοινωνιακής μας ικανότητας.

Τι θα συμβουλεύατε κάποιον που θέλει να έρθει σε πρώτη επαφή με την κοινότητα των κωφών;

Να έχει θέληση, αποφασιστικότητα και επιμονή! Ας ξεκινήσει να επισκέπτεται σωματεία κωφών και απλώς να κάτσει να παρατηρεί αρχικά! Ο κόσμος της κοινότητας των κωφών είναι δυνατός, μαγικός, γεμάτος γνώση και κουλτούρα.

Πώς εξασφαλίζεται η ουσιαστική πρόσβαση των κωφών μαθητών και φοιτητών στην εκπαίδευση;

Η χρήση της νοηματικής γλώσσας στην εκπαίδευση —και η πρόσβαση των κωφών μαθητών και φοιτητών— επιτυγχάνεται με την παρουσία εκπαιδευτικού διερμηνέα στα σχολεία και τα πανεπιστήμια. Η χρήση της νοηματικής στις σχολικές μονάδες, δηλαδή η ταυτόχρονη παρουσία του εκπαιδευτικού και του διερμηνέα, επιτρέπει στον εκπαιδευτικό να δημιουργεί συμπεριληπτικές τάξεις, σχολεία και πανεπιστήμια, όταν θέλουμε να μιλάμε για ισότιμη πρόσβαση και συμμετοχή στην εκπαίδευση.

Ποιο είναι το τελικό μήνυμα που θα θέλατε να μοιραστείτε;

Η απώλεια ακοής επηρεάζει πάνω από 1 δισεκατομμύριο ανθρώπους στον κόσμο και αποτελεί την πέμπτη κύρια αιτία αναπηρίας. Στις ΗΠΑ περίπου 10.000 βρέφη γεννιούνται κάθε χρόνο με σημαντική απώλεια ακοής.

Η νοηματική γλώσσα είναι ο συνδετικός κρίκος, η γέφυρα επικοινωνίας μεταξύ κωφών και ακουόντων. Είναι η θέληση, η εξέλιξη, η διάθεση να επικοινωνήσουμε, να συνεννοηθούμε, να συνεργαστούμε όλοι μαζί χωρίς να αφήνουμε κανέναν απέξω. Η νοηματική είναι μια συναρπαστική γλώσσα, όσο η έκρηξη ενός ηφαιστείου!