Η γλύπτρια Εύα Παπαδοπούλου μιλά για την κίνηση που γίνεται αιωνιότητα, το μάρμαρο που αποκτά δεύτερη ζωή και το ανθρώπινο σώμα ως τον πιο αυθεντικό φορέα μνήμης και έκφρασης. 

Συνέντευξη στη Βίκυ Διαμάντη

Κάποιοι σμιλεύουν το μάρμαρο. Η Εύα Παπαδοπούλου μοιάζει να σμιλεύει τον χρόνο. Μέσα από λεπτές μαρμάρινες φλύδες, ένα υλικό που οι περισσότεροι θα προσπερνούσαν ως άχρηστο, γεννά σώματα που πάλλονται από κίνηση, μορφές που μοιάζουν να αναπνέουν και να αιωρούνται, αψηφώντας το ίδιο τους το βάρος. Στο έργο της, η γλυπτική συναντά το ψηφιδωτό, η φύση συνομιλεί με την ανθρώπινη μορφή και η πέτρα μετατρέπεται σε φορέα μνήμης και συναισθήματος. Στην Εύα Παπαδοπούλου τίποτα δεν μένει ακίνητο· ακόμη και το μάρμαρο μοιάζει να βρίσκεται σε διαρκή μεταμόρφωση.

Η γλύπτρια μάς καλεί να δούμε το σώμα όχι ως μια τέλεια μορφή, αλλά ως μια στιγμή που αξίζει να διασωθεί από τον χρόνο. Μιλά για την κίνηση που προδίδει την ψυχή, για τη δεύτερη ζωή των υλικών, για τον έρωτα, τη μητρική αγάπη και την ανάγκη του ανθρώπου να αφήσει το δικό του αποτύπωμα στην αιωνιότητα. Γιατί, όπως αποκαλύπτει μέσα από τα έργα της, ίσως τελικά δεν είναι μόνο όλα γραμμένα πάνω στο σώμα. Είναι γραμμένα και πάνω στην πέτρα, αρκεί να βρεθεί εκείνος που ξέρει να τη διαβάζει.

Λέμε ότι όλα γράφονται πάνω στο σώμα. Εσείς τι πιστεύετε ότι γράφεται πάνω στο μάρμαρο;

Δεν θα έλεγα ότι πρόκειται για μια ιστορία απελευθέρωσης· μάλλον για το ακριβώς αντίθετο. Με ενδιαφέρει η αιχμαλώτιση της στιγμής. Η γλυπτική, για μένα, είναι η προσπάθεια να αποτυπωθεί η στιγμιαία κίνηση, να ακινητοποιηθεί μια κορυφαία στιγμή του χρόνου και να αποκτήσει διάρκεια.

Το σώμα δεν επιχειρεί να δραπετεύσει από την πέτρα· μέσα από αυτήν διασώζεται μια στιγμή έντασης. Η στιγμή της προσφοράς, της αγκαλιάς, η δύναμη ενός εύρωστου νεανικού στήθους, η ένταση ενός βλέμματος, η κίνηση που μόλις γεννιέται ή μόλις ολοκληρώνεται. Αυτή η εφήμερη στιγμή γίνεται διαχρονική. Ίσως αυτή να είναι η βαθύτερη επιδίωξή μου: να δώσω στην πιο φευγαλέα ανθρώπινη έκφραση μια αίσθηση αιωνιότητας.

Τα σώματα που δημιουργείτε μοιάζουν σαν να γεννιούνται από πέτρα και ταυτόχρονα σαν να θέλουν να δραπετεύσουν από αυτήν. Είναι μια ιστορία απελευθέρωσης;

Γενικά, μέσα από την τέχνη μου εκφράζω στοιχεία του εαυτού μου. Η έννοια της «δεύτερης ζωής» συνδέεται άμεσα, για μένα, με την αλλαγή. Και η αλλαγή είναι ζωτικής σημασίας για την ύπαρξή μου. Πιστεύω πως χωρίς αλλαγή δεν υπάρχει εξέλιξη, και η εξέλιξη είναι ο βασικός σκοπός της ζωής μου. Ίσως γι’ αυτό, πολλές φορές ασυνείδητα, επιλέγω το διαφορετικό από αυτό που προϋπήρχε. Θα μπορούσα να αρκεστώ στην παραδοσιακή ψηφίδα, όμως δεν μου αρκούσε...

Αναζητούσα κάτι που να φέρνει κίνηση, μια νέα δυναμική, μια διαφορετική ανάγνωση του υλικού. Έτσι προέκυψε η μαρμάρινη φλύδα: ένα υλικό που θεωρείται από πολλούς άχρηστο ή υπολειμματικό, το οποίο μετατρέπεται στο πρωταρχικό στοιχείο ενός έργου τέχνης. Πιστεύω ότι όλα τα αντικείμενα μπορούν να αποκτήσουν πολλές ζωές, αρκεί να βρεθεί ο άνθρωπος που θα τα δει με μια νέα ματιά και θα τους δώσει έναν διαφορετικό ρόλο. 

Το ίδιο ισχύει και για εμάς. Η αυτογνωσία μάς επιτρέπει να αγκαλιάζουμε τις αλλαγές, να ανακαλύπτουμε νέες δυνατότητες και να επαναπροσδιορίζουμε τον εαυτό μας. Μέσα από αυτήν τη διαδικασία εξελισσόμαστε, ώστε, όσο μεγαλώνουμε, να πλησιάζουμε την πιο ολοκληρωμένη  εκδοχή του εαυτού μας.

Το σώμα δύσκολα λέει ψέματα. 

Τα γλυπτά σας μοιάζουν συχνά έτοιμα να κινηθούν. Είναι το σώμα για εσάς μια στατική μορφή ή μια διαρκής διαδικασία μεταμόρφωσης;

Δεν αισθάνομαι ότι καταβάλλω κάποια ιδιαίτερη προσπάθεια για να κάνω το μάρμαρο να μοιάζει άυλο. Πιστεύω ότι αυτή η αίσθηση προκύπτει αρχικά από το ίδιο το υλικό. Όταν το μάρμαρο παύει να είναι ένας συμπαγής όγκος και μετατρέπεται σε μικρές φλύδες, χάνει το βάρος που του αποδίδουμε νοητά και αποκτά μια απροσδόκητη ελαφρότητα. 

Ο δικός μου ρόλος έρχεται στη συνέχεια. Μέσα από τη σύνθεση και την κίνηση που δίνω στις μαρμάρινες φλύδες, επιδιώκω να δημιουργήσω την ψευδαίσθηση ότι δεν υπακούουν πλέον στη βαρύτητα. Σαν να αιωρούνται, σαν να βρίσκονται σε μια διαρκή στιγμή κίνησης. Αυτή η αντίθεση ανάμεσα στη φύση του υλικού και στην εικόνα που τελικά αντιλαμβάνεται ο θεατής είναι ίσως αυτό που κάνει το έργο να αποκτά μια σχεδόν άυλη διάσταση.

Πόσο σημαντική είναι η αφή για έναν γλύπτη; Σας ενδιαφέρει το έργο να το «δείτε» ή να το αισθανθείτε;

Πιστεύω ότι και τα δύο είναι εξίσου σημαντικά. Ένα έργο τέχνης δεν είναι μόνο για να το δεις, αλλά και για να το αισθανθείς. Η αφή μπορεί να δημιουργήσει μια πολύ πιο άμεση και βαθιά σχέση με το έργο. Το άγγιγμα είναι μια θεμελιώδης ανθρώπινη εμπειρία. Μέσα από αυτό αντιλαμβανόμαστε τον κόσμο, δημιουργούμε μνήμες και αναπτύσσουμε συναισθηματικούς δεσμούς. Γι’ αυτό και δεν απαγορεύω ποτέ στους ανθρώπους να αγγίζουν τα έργα μου στις εκθέσεις. Αντίθετα, όταν αυτό είναι εφικτό, το ενθαρρύνω. Θέλω να νιώσουν την ενέργεια που μεταφέρει. 

Ποιο σημάδι πάνω στο ανθρώπινο σώμα θεωρείτε το πιο συγκινητικό; Μια ρυτίδα, μια ουλή, μια στάση, μια κίνηση;

Θα έλεγα πως είναι η κίνηση. Η κίνηση του σώματος με συγκινεί περισσότερο από οποιοδήποτε άλλο σημάδι, γιατί είναι ζωντανή και αυθόρμητη. Πιστεύω ότι μέσα από αυτήν αποκαλύπτονται στοιχεία του χαρακτήρα μας, πολλές φορές χωρίς να το αντιλαμβανόμαστε οι ίδιοι. Ένας τρόπος που κάποιος στέκεται, αγγίζει, αγκαλιάζει ή κοιτάζει μπορεί να φανερώσει βαθιά ευγένεια, ευαισθησία, καλοσύνη, ενδιαφέρον ή έρωτα. Μπορεί όμως να αποκαλύψει και δυναμισμό, ντροπή, εσωτερικό έλεγχο, σκληρότητα ή ακόμη και ανασφάλεια. Το σώμα δύσκολα λέει ψέματα. Οι κινήσεις του προδίδουν τον εσωτερικό μας κόσμο και τη διάθεσή μας 

Αν έπρεπε να αφαιρέσετε όλη την πληροφορία από ένα σώμα και να κρατήσετε μόνο μία χειρονομία, ποια θα ήταν;

Το βλέμμα και μετά η αγκαλιά.

Υπάρχει κάποιο γλυπτό σας που νιώθετε ότι σας αποκάλυψε κάτι για τον ίδιο σας τον εαυτό;

Δεν υπάρχει κάποιο συγκεκριμένο γλυπτό που να μου αποκάλυψε περισσότερο απ’ τα άλλα. Αυτό που έχω συνειδητοποιήσει είναι ότι, κοιτάζοντας συνολικά το έργο μου, βλέπω να αποτυπώνονται στοιχεία του εαυτού μου, πολλές φορές ασυνείδητα. Η τέχνη λειτουργεί σαν ένας καθρέφτης· αποκαλύπτει πτυχές της προσωπικότητάς μου.

Η κίνηση είναι ίσως το πιο χαρακτηριστικό από αυτά τα στοιχεία. Είναι κάτι που με ορίζει και ως άνθρωπο. Δεν μπορώ να ζήσω χωρίς αλλαγή, χωρίς εξέλιξη, χωρίς τη διαρκή αίσθηση ότι προχωρώ προς κάτι νέο. Στη στασιμότητα, στη ρουτίνα, στο «ίδιο», νιώθω ότι χάνω τον εαυτό μου. Ίσως γι’ αυτό και τα έργα μου βρίσκονται πάντα σε μια διαρκή κίνηση, σαν να αρνούνται να παραμείνουν ακίνητα. Δεν είναι μόνο μια αισθητική επιλογή· είναι ο τρόπος με τον οποίο αντιλαμβάνομαι και βιώνω τη ζωή. 

Προσπαθώ να υμνήσω το ιδανικό σώμα την στιγμή που ζει, που κινείται, που εκφράζεται...

Η αρχαία ελληνική γλυπτική ύμνησε το ιδανικό σώμα. Εσείς ποιο σώμα θέλετε να αφηγηθείτε σήμερα;

Το σώμα στην απόλυτη ακμή του, στην ομορφότερη φάση του. Στη μεγαλοπρεπή στιγμιαία κίνηση. Η αρχαία ελληνική γλυπτική ύμνησε το ιδανικό σώμα. Εγώ προσπαθώ να υμνήσω το ιδανικό σώμα την στιγμή που ζει, που κινείται, που εκφράζεται...

Αν μπορούσατε να μετατρέψετε ένα ανθρώπινο συναίσθημα σε μάρμαρο, ποιο θα επιλέγατε;

Θα επέλεγα τον έρωτα και τη μητρική αγάπη. Για μένα είναι τα δύο πιο αγνά και ανιδιοτελή συναισθήματα που μπορεί να βιώσει ο άνθρωπος. Και τα δύο εμπεριέχουν την προσφορά, την αφοσίωση και την υπέρβαση του «Εγώ».

Ποιο έργο τέχνης θα θέλατε να μπορούσατε να αγγίξετε χωρίς κανέναν περιορισμό;

Θα επέλεγα το άγαλμα του Αριστόδικου στο Εθνικό Αρχαιολογικό Μουσείο της Αθήνας. Είναι ένα έργο που με συγκινεί βαθιά. Η ισορροπία του σώματος, η διακριτική αίσθηση της κίνησης, η λιτότητα της μορφής και η φυσικότητα του γυμνασμένου σώματος συνθέτουν, για μένα, την ιδανική έκφραση της ανθρώπινης ομορφιάς.

Ποια λέξη θα χαράζατε πάνω σε ένα κομμάτι μάρμαρο, αν γνωρίζατε ότι θα επιβιώσει για χίλια χρόνια; 

Δεν θα χάραζα μία μόνο λέξη. Θα προτιμούσα να αφήσω ολόκληρο το έργο μου να μιλήσει. Με εξιτάρει η ιδέα ότι δημιουργώ έργα που απευθύνονται στις μελλοντικές γενιές. Τα βλέπω ως μια καταγραφή της εποχής που έζησα, όπως την αντιλήφθηκα εγώ, μέσα από τα δικά μου βιώματα, τις αξίες και τις αναζητήσεις μου, σε αυτό το μικρό αλλά τόσο πλούσιο κομμάτι του πλανήτη που ονομάζουμε Ελλάδα.