ΜΑΡΓΑΡΙΤΑ ΠΑΠΑΓΙΑΝΝΗ: «ΤΟ GHOSTING ΤΑ ΤΕΛΕΥΤΑΙΑ ΧΡΟΝΙΑ ΕΧΕΙ ΛΑΒΕΙ ΜΟΡΦΗ ΕΠΙΔΗΜΙΑΣ»




Κρατούσα ακόμη ένα τσιγάρο στα χέρια μου... Δεν ξέρω ποιο... Από τότε που εξαφανίστηκες έχω καπνίσει τόσα πολλά που έχασα τον λογαριασμό... «Πόσα τσιγάρα έχω καπνίσει από τότε που έφυγες»... 

Συνέντευξη στην Τεριάννα Παππά

Είναι εκείνες οι απουσίες που δεν μετριούνται σε ημέρες, αλλά σε στιγμές, αναμνήσεις και... τσιγάρα. Με έναν τίτλο που μοιάζει περισσότερο με προσωπική εξομολόγηση, η παράσταση «Πόσα τσιγάρα έχω καπνίσει από τότε που έφυγες» ανοίγει ένα παράθυρο στον κόσμο του έρωτα, της απώλειας και της νοσταλγίας.


Η Μαργαρίτα Παπαγιάννη μεταφέρει στη σκηνή ιστορίες και συναισθήματα που όλοι, λίγο πολύ έχουμε βιώσει. Σε αυτή τη συνάντηση μας μιλάει όχι μόνο για το θέατρο αλλά και για εκείνες τις στιγμές που ακόμη κι όταν όλα έχουν τελείωσει κατι μέσα μας εξακολουθεί να περιμενει. Και ανάβουμε το επόμενο τσιγάρο προσμένοντας...

«Πόσα τσιγάρα έχω καπνίσει από τότε που έφυγες». Γιατί μετράμε τις απουσίες; Είναι ένας τρόπος να κρατήσουμε ζωντανό εκείνον που έφυγε ή μια απελπισμένη προσπάθεια να δώσουμε σχήμα σε κάτι που δεν μπορούμε να ελέγξουμε;


Στην περίπτωση της ηρωίδας μου είναι το δεύτερο ξεκάθαρα. Επειδή της έχει συμβεί κάτι πολύ βίαιο, προσπαθεί μέσω ενός είδος μετρήματος να ελέγξει τα πράγματα. Όπως στις κρίσεις πανικού που σου λένε ότι θα σε βοηθήσει να κοιτάξεις πέντε αντικείμενα στο χώρο, να τα ονοματίσεις, να δεις το χρώμα τους, να τα μυρίσεις. Μάλλον το λένε για να πάψει το χάος στο κεφάλι σου και να ασχοληθείς με κάτι πολύ συγκεκριμένο στο εδώ και τώρα. Νομίζω ότι η ηρωίδα προσπαθεί να ελέγξει την απόγνωση στην οποία βρίσκεται με έναν πολύ πρακτικό τρόπο: το μέτρημα.


Το ghosting μοιάζει με μια σύγχρονη μορφή εγκατάλειψης. Πιστεύετε ότι οι άνθρωποι σήμερα φοβούνται περισσότερο να πουν «δεν σε θέλω», παρά να πληγώσουν κάποιον εξαφανιζόμενοι από τη ζωή του;

Το ghosting συνέβαινε πάντα, απλώς τα τελευταία χρόνια έχει λάβει τη μορφή επιδημίας. Πιστεύω ότι οι άνθρωποι φοβούνται να αντιμετωπίσουν τον άλλον κατάματα και να του πουν πώς αισθάνονται. Φοβούνται τη σύγκρουση και τη σύνδεση. Όταν έρχομαι σε διάλογο ή σε συνδιαλλαγή ή τέλος πάντων σε ένα είδος συναναστροφής αυτό προϋποθέτει παρουσία, εμπλοκή και ευθύνη. Είναι δύσκολο για κάποιους ανθρώπους να είναι παρόντες στο εδώ και τώρα, να εμπλέκονται και να αναλαμβάνουν μερίδιο ευθύνης.

Στο έργο υπάρχει μια συγκλονιστική λέξη: «αχάιδευτο». Μπορεί το σώμα να θυμάται έναν άνθρωπο περισσότερο από το μυαλό; Και τελικά τι πονάει περισσότερο, η συναισθηματική ή η σωματική απουσία;


Το σώμα θυμάται τα πάντα. Όλες οι αισθήσεις μπορεί ξαφνικά να ξυπνήσουν από μια ασήμαντη αφορμή. Θυμάμαι έναν φίλο μου που δεν είχε κλάψει για έναν χρόνο όταν πέθανε ο πατέρας του. Δεν μπορούσε. Όταν μετά από ένα χρόνο πήγε στο πατρικό του να τακτοποιήσει τη ντουλάπα του μπαμπά του και έπιασε το πρώτο πουκάμισο στα χέρια του και το μύρισε, δεν μπορούσε να σταματήσει να κλαίει.



Όταν κάποιος φεύγει χωρίς εξηγήσεις, εκείνος που μένει πίσω αρχίζει συχνά να αναζητά το λάθος στον εαυτό του. Μήπως η πιο σκληρή συνέπεια της εγκατάλειψης δεν είναι ότι χάνουμε τον άλλον, αλλά ότι αρχίζουμε να αμφισβητούμε την ίδια μας την αξία;

Σαφέστατα τα θύματα ghosting υποφέρουν διαρκώς από τη σκέψη του τι έκαναν λάθος προσπαθώντας να εξηγήσουν αυτήν την συμπεριφορά. Το μυαλό προσπαθεί απεγνωσμένα να δώσει μια απάντηση για να ησυχάσει το χάος. Επαναφέρω εσκεμμένα τη λέξη «χάος» γιατί αυτό συμβαίνει στο κεφάλι σου όταν κάποιος σε εγκαταλείπει χωρίς να σου δώσει καμία εξήγηση. Από προσωπική εμπειρία θα ήθελα να μοιραστώ την πιο αποσταθεροποιητική πλευρά της εμπειρίας μου: αυτό που μου προκάλεσε ήταν ότι άρχισα να αμφισβητώ την αντίληψή μου. Άρχισα να αμφισβητώ το αν λειτουργεί το μυαλό μου σωστά. Δεν μου έχει ξανασυμβεί ποτέ να αμφισβητήσω τον εαυτό μου και την αντιληπτική μου ικανότητα τόσο πολύ.

Η μνήμη έχει μια παράξενη ικανότητα να εξωραΐζει ακόμη και όσα μας πλήγωσαν. Στον μονόλογό σας λειτουργεί ως καταφύγιο ή ως παγίδα; Μήπως τελικά δεν νοσταλγούμε τον άνθρωπο που έφυγε, αλλά εκείνον που είχαμε πλάσει μέσα μας;


Ναι, φυσικά η μνήμη είναι ένα τρομερό πράγμα. Μπορεί να έχει αυτές τις δύο όψεις που προαναφέρατε. Στον μονόλογο όμως επειδή το ghosting έχει συμβεί κάποιες μέρες πριν, το αίμα είναι ακόμα πολύ ζεστό. Σχεδόν δεν έχει συνειδητοποιήσει η ηρωίδα τι της έχει συμβεί. Προσπαθεί απεγνωσμένα να επικοινωνήσει με τον απόντα άλλο. Κατά τη γνώμη μου η πιο σκληρή συνέπεια της εγκατάλειψης είναι η αίσθηση που έχεις ότι όταν φεύγει ο άλλος, παίρνει για πάντα μαζί του πτυχές του εαυτού σου. Πτυχές του εαυτού σου που νομίζεις ότι άνθισαν μόνο με αυτόν τον άνθρωπο. Χρειάζεται πολλή δουλειά για να καταλάβεις ότι όλα αυτά είναι μέσα σου και κανείς δεν μπορεί να κλέψει τίποτα δικό σου.



Η νύχτα είναι η ώρα που οι απουσίες αποκτούν μεγαλύτερο βάρος. Όταν σβήνουν οι θόρυβοι της ημέρας, τι συμβαίνει στη γυναίκα του έργου σας; Είναι η νύχτα ο πιο αμείλικτος συνομιλητής της ή ο μοναδικός χώρος όπου μπορεί να συναντήσει πραγματικά τον εαυτό της;

Με αφορμή αυτό που αναφέρετε για τη νύχτα, η ηρωίδα διαρκώς σκέφτεται αν θα έρθει εκείνο το πρωί που θα ξυπνήσει ήρεμη. Δεν υπάρχουν διαστήματα στη ζωή μας που ξυπνάμε το πρωί γεμάτοι αισιοδοξία ότι κάτι υπέροχο μπορεί να συμβεί; Η ηρωίδα μου το αναφέρει συνέχεια αυτό: πόσο καθόλου πια δεν της συμβαίνει. Μιλάει πολύ για τα πρωινά. Για αυτήν το πρωί δεν είναι απλώς μια ώρα της ημέρας, είναι η προσδοκία ότι κάποτε θα ξαναγίνει καλά. Όταν όμως μας συμβαίνουν κάποια περιστατικά που μας συνταράσσουν, όλα γύρω μας γίνονται κάπως άχρονα. Δεν καταλαβαίνεις ή δεν σε νοιάζει καθόλου αν είναι 11 το πρωί ή 5 τα ξημερώματα.

Γράψατε αυτόν τον μονόλογο και στη συνέχεια κληθήκατε να τον κατοικήσετε ως ηθοποιός. Υπήρξε κάποια στιγμή που η Μαργαρίτα, η δημιουργός, χρειάστηκε να απομακρυνθεί για να μπορέσει η Μαργαρίτα, η ηθοποιός, να αντέξει όσα λέγονται στη σκηνή;


Είναι πολύ διαφορετικές διαδικασίες αυτές οι δυο. Το γράψιμο έχει μια μοναχικότητα και ταυτόχρονα μια τρομερή ελευθερία. Οι πρόβες αφορούν μια ομάδα. Στην περίπτωση μου μια υπέροχη ομάδα και έναν πολύ ευρηματικό σκηνοθέτη, τον Θανάση Ζερίτη που έβαλε και αυτός τον δικό του κόσμο σε όλο αυτό. Όταν έχεις γράψει ο ίδιος το κείμενο, το φέρεις μέσα σου αλλά είναι σαν ένα υλικό μαγειρικής. Δώσε σε δύο ανθρώπους μια ντομάτα. Ο ένας θα κάνει γεμιστά και ο άλλος θα κάνει μακαρονάδα με κόκκινη σάλτσα. Αυτό που θέλω να πω είναι ότι το κείμενο όταν πια μοιράζεται με όλους τους συνεργάτες γίνεται κάτι άλλο. Αλλάζει μορφή γιατί όλοι βάζουν τους δικούς τους κόσμους. Και αυτό είναι και το πολύ ενδιαφέρον στο θέατρο. Το μοίρασμα και η δημιουργία του καινούργιου.


Yπάρχει μια μορφή εξουσίας στη σιωπή. Εκείνος που εξαφανίζεται αποφασίζει μονομερώς πότε τελειώνει μια σχέση, στερώντας από τον άλλον ακόμη και τη δυνατότητα να μιλήσει. Θεωρείτε ότι το ghosting είναι δειλία, συναισθηματική ανωριμότητα ή μια πράξη σκληρότητας που συχνά υποτιμούμε;

Συμφωνώ πάρα πολύ με αυτό που λέτε. Υπάρχει μια φράση στο έργο η οποία λέει «η σιωπή σου είναι ό,τι πιο βίαιο μου έχει συμβεί». Αυτή η σιωπή από την απέναντι πλευρά είναι σαν με έναν τρόπο να σου λέει ότι δεν υπήρξες ποτέ στη ζωή του άλλου και αυτό είναι πολύ σκληρό. Λέμε «φαντάσματα» αυτούς που εξαφανίζονται αλλά τελικά συνειδητοποιώ ότι και όσοι το υφίστανται είναι σαν να είναι αόρατοι για τους θύτες. Θεωρώ ότι δεν κάνουν όλοι οι άνθρωποι ghosting για τους ίδιους λόγους. Όπως είπα και πριν, θέλει κότσια να σταθείς απέναντι στον άλλον και να του πεις πώς αισθάνεσαι. Θέλει κότσια από εσένα τον ίδιο και νομίζω ότι αυτοί οι άνθρωποι επειδή ακριβώς δεν μπορούν να αντέξουν τον εαυτό τους σε αυτή τη συνθήκη, απλώς δεν κάνουν τίποτα και εξαφανίζονται. Όποτε σίγουρα ναι θεωρώ ότι είναι μια πολύ δειλή πράξη.

Η παράσταση επιστρέφει για δεύτερη χρονιά. Μέσα από τις αντιδράσεις των θεατών, ανακαλύψατε κάτι που δεν είχατε αντιληφθεί όταν γράφατε το έργο; Σας εξέπληξε το πόσοι άνθρωποι αναγνώρισαν τον εαυτό τους σε αυτή την ιστορία;


Αυτό ήταν πραγματικά συγκινητικό. Δεν μπορούσα ποτέ να φανταστώ όταν το έγραφα ότι το κοινό θα το αγκαλιάσει τόσο ζεστά. Απ' την άλλη ζητήματα που θίγει το έργο όπως το τέλος ενός έρωτα, το πένθος που προκύπτει απ' αυτό, η προσπάθεια του ανθρώπου να προχωρήσει και να βρει νόημα, είναι ζητήματα τόσο διαχρονικά που θα μας αφορούν πάντα πιστεύω. Επειδή η παράσταση είναι αρκετά διαδραστική, αυτό μας φέρνει τόσο κοντά με το κοινό από τα πρώτα λεπτά που είναι σαν να είναι όλοι μια τεράστια ασπίδα ή αγκαλιά.



Ας φανταστούμε ότι είναι τέσσερις τα ξημερώματα. Το τελευταίο τσιγάρο έχει σβήσει, το τηλέφωνο δεν έχει χτυπήσει και η γυναίκα του έργου σας αποφασίζει πως δεν θα περιμένει άλλο. Ποια θα θέλατε να είναι η πρώτη της σκέψη; Εκείνος που έφυγε ή η ζωή που την περιμένει;

Είμαι από τη φύση μου πολύ αισιόδοξος άνθρωπος. Πιστεύω και πάντα θα πιστεύω ότι κάπου εκεί έξω υπάρχει το καλύτερο. Και μας περιμένει. Και θα το βρούμε. Υπάρχει μια πολύ διάσημη φράση που τη συσχετίζουν με τη Frida Kahlo: «Δεν υπάρχει γιατρειά» . Για μένα αυτή η φράση δεν έχει καθόλου πεσιμιστική έννοια. Είναι σαν να σου λέει «μην περιμένεις να λυθούν όλα για να ζήσεις, ζήσε».

*Ο μονόλογος της Μαργαρίτας Παπαγιάννη «Πόσα τσιγάρα έχω καπνίσει από τότε που έφυγες», σε σκηνοθεσία Θανάση Ζερίτη, επιστρέφει από τις 16 Νοεμβρίου στον Κάτω Χώρο του Θεάτρου του Νέου Κόσμου.


Terianna Pappa

ΟΙ ΑΓΡΙΕΣ ΝΥΧΤΕΣ