ΥΦΑΙΝΕΙΝ: ΤΑΚΟΥ, ΤΑΚΟΥ Ο ΑΡΓΑΛΕΙΟΣ ΜΟΥ, ΤΑΚΟΥ... ΚΑΙ ΕΡΧΕΤΑΙ Ο ΚΑΛΟΣ ΜΟΥ...


Η υφαντική είναι μια τέχνη που επέζησε μέσα στους αιώνες. Ένα νήμα που ξεκινά από πολύ μακριά και, παράξενα, δεν κόπηκε ποτέ. 


Η Πηνελόπη ύφαινε στον αργαλειό της περιμένοντας τον Οδυσσέα και ξήλωνε τη νύχτα όσα είχε υφάνει την ημέρα, μετατρέποντας το ύφασμα σε χρόνο, προσμονή και τέχνασμα. Αιώνες αργότερα, στα σπίτια της ελληνικής υπαίθρου, άλλες γυναίκες έσκυβαν πάνω από τον δικό τους αργαλειό. Ύφαιναν για να ζεστάνουν το σπίτι, να το ομορφύνουν, να ντύσουν την οικογένεια. Μαζί με το μαλλί και την κλωστή, όμως, ύφαιναν χωρίς ίσως να το γνωρίζουν και κάτι ακόμη: τη μνήμη.

Κάπως έτσι έχω συνδέσει κι εγώ τον αργαλειό με τις δικές μου ρίζες, καθώς οι εικόνες από τα δωμάτια του αργαλειού υπάρχουν ακόμη μέσα μου. Κάθε φορά που περνώ έξω από το Υφαίνειν, στο Κουκάκι, ξυπνούν μέσα μου αναμνήσεις. Η πάντα της γιαγιάς μου πάνω από το κρεβάτι, που ζέσταινε το δωμάτιο τον χειμώνα. Οι κουβέρτες, οι φλοκάτες και τα κιλίμια της μάνας μου, με εκείνα τα υπέροχα σχέδια και τα έντονα χρώματα, που κάθε χρόνο πλέναμε στις νεροτριβές. Τα υφαντά στο Σουφλί του Έβρου. Χρώματα και υφές δεμένα πια με ανθρώπους, τόπους και στιγμές... Με πρόσωπα που μου χάρισαν συναισθήματα αρκετά δυνατά ώστε να τα κουβαλώ από τα παιδικά μου χρόνια μέχρι σήμερα.

Συνήθιζα να στέκομαι έξω από τη βιτρίνα και να χαζεύω. Να ταξιδεύω προς τα πίσω και, την ίδια στιγμή, να κοιτάζω κάτι που πήγαινε προς τα εμπρός. Γιατί στο Υφαίνειν η υφαντική δεν αντιμετωπίζεται ως ένα απομεινάρι μιας εποχής που χάθηκε. Εξελίσσεται, μεταμορφώνεται, βρίσκει τη θέση της μέσα στη σύγχρονη πόλη.

Κάπως έτσι πέρασα τελικά την πόρτα ένα μεσημέρι. Και εκεί γνώρισα τη Χρύσα Γεωργίου -για να ανακαλύψουμε μάλιστα ότι είμαστε και συντοπίτισσες.

Από τη μητέρα στην κόρη

Η ιστορία της Χρύσας με τον αργαλειό αρχίζει στο Ραδοβίζι Ιωαννίνων. Εκεί μαθαίνει την τέχνη από τη μητέρα της, Χριστίνα. Αργότερα αναζητά τεχνικές, σχέδια και υλικά σε πόλεις και χωριά της Ελλάδας αλλά και έξω από τα σύνορα. Το 2018 δημιουργεί στην Αθήνα το Υφαίνειν, έναν διαδραστικό εκθεσιακό χώρο αφιερωμένο στην υφαντική τέχνη. Γιατί όμως στο κέντρο μιας σύγχρονης μεγαλούπολης;

«Δεν υπήρχε άλλος χώρος να μπορέσει να στεγαστεί παρά μόνο στο κέντρο της Αθήνας, διότι είναι ο ομφαλός αυτής της πόλης», μου λέει. Και συνδέει σχεδόν αυτονόητα την επιλογή με τη θεά Αθηνά, προστάτιδα των τεχνών, αλλά και με την ίδια την Αθήνα ως «πύλη στον κόσμο». Γιατί αυτό που συμβαίνει εδώ δεν απευθύνεται μόνο στους Έλληνες. Η γλώσσα της ύφανσης μπορεί να γίνει οικουμενική.

Ο αργαλειός, όμως, για την ίδια δεν είναι απλώς ένα εργαλείο. «Για μένα είναι αυτό που υπάρχει μέσα στην ψυχή μου. Είναι αυτό το οποίο μεταδόθηκε από τη μαμά», εξομολογείται. Και όταν αποφάσισε να αλλάξει την πορεία της ζωής της και να αφήσει πίσω το προηγούμενο επάγγελμά της, επέστρεψε σε εκείνο που της έδινε «χαλάρωση, ζεστασιά, ασφάλεια, αλλά πάνω απ' όλα ευχαρίστηση στη διαδρομή».

Ίσως αυτή ακριβώς η λέξη -διαδρομή- να εξηγεί πολλά για την υφαντική. Γιατί στον αργαλειό το αποτέλεσμα δεν μπορεί να αποσυνδεθεί από τον χρόνο και τη διαδικασία που χρειάστηκαν για να γεννηθεί.

Ο αργαλειός επιστρέφει

Για δεκαετίες, το υφαντό συνδέθηκε σχεδόν αποκλειστικά με το παλιό σπίτι, τη γιαγιά, το χωριό, το φολκλόρ. Κάποτε το απομακρύναμε από τα σπίτια μας, σαν να θέλαμε μαζί του να απομακρύνουμε και οτιδήποτε θύμιζε έναν τρόπο ζωής που θεωρούσαμε ξεπερασμένο. Σήμερα επιστρέφει.

Η Χρύσα Γεωργίου θεωρεί ότι ένας από τους λόγους βρίσκεται στην κόπωση από τη μαζική παραγωγή. «Νομίζω ότι έχουμε κορεστεί με fast fashion», εξηγεί. «Η ποιότητα των υλικών είναι κάτι που μας ενδιαφέρει ξανά».

Στον αργαλειό το αντικείμενο αποκτά ξανά δημιουργό. Δεν βγαίνει απρόσωπο από μια γραμμή παραγωγής. «Έχει συναίσθημα, έχει μια σκέψη, έχει μια δημιουργία, έχει μια θεραπευτική διαδικασία», εξηγεί. Και ακριβώς επειδή όλα αυτά αφορούν τον σύγχρονο άνθρωπο, πιστεύει ότι ο αργαλειός «ξανά είναι επίκαιρος».

Εδώ βρίσκεται ίσως και η μεγάλη ανατροπή: μια πανάρχαια τεχνική επιστρέφει όχι επειδή νοσταλγούμε απλώς το παρελθόν, αλλά επειδή απαντά σε ανάγκες του παρόντος.

Στο Υφαίνειν ο επισκέπτης μπορεί να παρακολουθήσει τη διαδρομή από το μαλλί μέχρι το ύφασμα, να γνωρίσει τα στάδια επεξεργασίας του, αλλά κυρίως να καθίσει μπροστά στον αργαλειό και να δοκιμάσει ο ίδιος να φτιάξει κάτι. Τα βιωματικά εργαστήρια απευθύνονται σε σχολεία, μικρές ομάδες αλλά και μεμονωμένους επισκέπτες, ενώ η εκμάθηση γίνεται σε τελάρο, παραδοσιακό ή σύγχρονο αργαλειό, με φυσικά και οικολογικά υλικά.

Και όχι, ο αργαλειός δεν απαιτεί απαραιτήτως ένα τεράστιο δωμάτιο ενός παλιού σπιτιού. Η Χρύσα γελά σχεδόν με αυτή την αντίληψη. Υπάρχουν κάθετοι αργαλειοί, ακόμη και ένα απλό τελάρο, επιτραπέζιοι αργαλειοί ή μοντέλα που κλείνουν και μπορούν εύκολα να χωρέσουν σε ένα σύγχρονο σπίτι. «Είναι ακίνδυνο, είναι αθόρυβο», λέει. Και μπορεί κάποιος να υφαίνει απλώς «για την ψυχή του». 

Από την κουρελού στην τέχνη

Τι μπορεί, όμως, να γεννηθεί σήμερα πάνω σε έναν αργαλειό; «Τα πάντα», απαντά η Χρύσα. Κουρελούδες και χαλιά, πάντες τοίχου, τσάντες, μαξιλάρια και εσάρπες, αλλά και αντικείμενα που απομακρύνονται εντελώς από την παραδοσιακή εικόνα που έχουμε για το υφαντό: παγκάκια, καρέκλες, κεφαλάρια κρεβατιών, σουπλά, ζώνες, ακόμη και βραχιόλια.

Το νήμα μπαίνει πλέον στη σύγχρονη αρχιτεκτονική και το design. Το υφαντό επιστρέφει στους εσωτερικούς χώρους, όχι σαν νοσταλγικό ενθύμιο αλλά σαν αισθητική επιλογή. «Το υφαντό στο παρελθόν έχει συνδεθεί με μία από τις πάρα πολλές δουλειές που έκαναν οι γυναίκες και με το φολκλόρ. Θεωρήθηκε χρηστικό αντικείμενο. Και δεν το αναγνωρίζαμε ως Τέχνη», παρατηρεί η Χρύσα.

Σήμερα, πιστεύει, αυτό αλλάζει. «Τώρα πιστεύω ότι δόθηκε η αξία στην υφαντική. Γιατί την αντιμετωπίζουμε ως Τέχνη. Και είναι». Ίσως τελικά αυτό να είναι και το μεγαλύτερο ταξίδι του αργαλειού. Όχι μόνο από το μαλλί στην κλωστή και από την κλωστή στο ύφασμα. Αλλά από την ανάγκη στην έκφραση, από το χρηστικό αντικείμενο στο έργο τέχνης, από τα χέρια μιας γυναίκας στα χέρια της επόμενης.

Φεύγοντας από το Υφαίνειν, σκέφτομαι πάλι εκείνη την πάντα της γιαγιάς μου. Τις φλοκάτες και τα κιλίμια της μάνας μου. Τα χρώματα στις νεροτριβές. Μόνο που τώρα τα κοιτάζω διαφορετικά. Γιατί ίσως οι ρίζες να μοιάζουν τελικά πολύ με ένα υφαντό.

Ένα στημόνι μένει σταθερό. Πάνω του περνούν ξανά και ξανά διαφορετικά νήματα, διαφορετικά χρώματα, διαφορετικές γενιές. Το σχέδιο αλλάζει, εξελίσσεται, γίνεται καινούργιο. Το νήμα, όμως, συνεχίζεται.


Υφαίνειν

Προπυλαίων 15 & Φράττι 8

Ακρόπολη

ΒΑΣΙΛΙΚΗ ΔΙΑΜΑΝΤΗ

ΟΙ ΑΓΡΙΕΣ ΝΥΧΤΕΣ