Στην Ιθάκη, ένα όνομα χαραγμένο πάνω σε αρχαία κεραμίδα -ΟΔΥΣΣΕΟΣ- έρχεται να ανοίξει ξανά μια από τις πιο γοητευτικές σελίδες της ελληνικής αρχαιολογίας. Η θάλασσα της Ιθάκης άλλωστε έχει μάθει να κρατά μυστικά....

Κάτω από το φως του Ιονίου, ανάμεσα στις πλαγιές και τις πέτρες ενός τόπου που εδώ και αιώνες κουβαλά το βάρος ενός ονόματος, η αρχαιολογία συνεχίζει να ψάχνει.

Όχι απλώς τον Οδυσσέα... Αλλά την ανάμνησή του. Και κάπου εκεί, στη θέση που σήμερα γνωρίζουμε ως Σχολή Ομήρου, η πέτρα, το χώμα και οι αρχαίες επιγραφές αρχίζουν να αφηγούνται μια ιστορία που μοιάζει να έμεινε θαμμένη για αιώνες.

Ένα όνομα πάνω στον πηλό

Δύο κεραμίδες. Δύο λέξεις: ΟΔΥΣΣΕΟΣ. ΟΔΥΣΣΕΙ.

Μπορεί να μοιάζουν μικρές μπροστά στο μέγεθος ενός μύθου που ταξίδεψε σε ολόκληρο τον κόσμο. Κι όμως, για την αρχαιολογία είναι τεράστιες. Οι επιγραφές αποτελούν ένα από τα πιο σημαντικά στοιχεία που συνδέουν το μνημειακό συγκρότημα της Σχολής Ομήρου με το Οδύσσειον, το ιερό ή ηρώο που ήταν αφιερωμένο στον Οδυσσέα.

Ξαφνικά, ο Οδυσσέας δεν βρίσκεται μόνο στις σελίδες της «Οδύσσειας». Βρίσκεται πάνω σε μια αρχαία κεραμίδα. Σε έναν πραγματικό τόπο. Σε ένα ιερό. Σε έναν χώρο όπου άνθρωποι, αιώνες μετά την εποχή που τοποθετείται ο ομηρικός κόσμος, εξακολουθούσαν να τον τιμούν.

Ο ήρωας μετά τον μύθο

Κι εδώ βρίσκεται ίσως το πιο ενδιαφέρον κομμάτι της ιστορίας. Η αρχαιολογία δεν μπορεί να μας πει αν ο Οδυσσέας υπήρξε ένα πρόσωπο με στοιχεία ακριβώς όπως αυτά που περιγράφει ο Όμηρος.

Μπορεί όμως να μας δείξει κάτι που ίσως είναι εξίσου σημαντικό: ότι οι άνθρωποι πίστεψαν στη δύναμη του Οδυσσέα. Τον κράτησαν ζωντανό. Τον έκαναν ήρωα. Και στην Ιθάκη δημιούργησαν έναν χώρο όπου η μνήμη του απέκτησε μορφή λατρείας.

Το Οδύσσειον δεν είναι απλώς ένα αρχαίο κτίσμα. Είναι η στιγμή που ο μύθος περνά από τη φαντασία στον δημόσιο χώρο. Από την αφήγηση στην τελετουργία, καθώώς υπερβαίνει τις επικές διηγήσεις και περνά στο αρχαιολογικό ενδιαφέρον. 

Οι πέτρες αρχίζουν να μιλούν

Τα νέα στοιχεία που βγαίνουν στο φως δεν στέκονται μόνα τους. Στον χώρο έχουν βρεθεί πολυάριθμα αφιερώματα, αγνύθες, κοσμήματα, νομίσματα και άλλα αντικείμενα που συνθέτουν την εικόνα μιας δραστήριας λατρευτικής εγκατάστασης.

Περισσότερα από εκατό νομίσματα, προερχόμενα από διαφορετικές πόλεις και διαφορετικές χρονικές περιόδους, μαρτυρούν έναν χώρο που είχε ζωή και κίνηση.

Και κάθε νόμισμα είναι ένας μικρός ταξιδιώτης, που πέρασε από χέρια και ταξίδεψε σε μέρη, που χρησιμοποιήθηκε ως προσφορά, ως δώρο, από έναν προσκυνητή, ίσως ακόμη και από τον ίδιο τον ομηρικό ήρωα.

Ο Οδυσσέας είχε πρόσωπο

Το 1904, ο αρχαιολόγος W. Vollgraff βρήκε στην ίδια ευρύτερη περιοχή μια μικρή χάλκινη προτομή που αποδίδεται στον Οδυσσέα. Το νησί του Ιονίου που στα ομηρικά έπη ταυτίστηκε με τη γεννέτειρα του πολυμήχανου ήρωα, δεν ψάχνει πλέον αποδείξεις για τη, ούτε καλείται να αποδείξει ότι έζησε και έδρασε όπως τον γνωρίζουμε από τον Όμηρο.

Πηγή φωτογραφιών: Υπουργείο Πολιτισμού (ΥΠΠΟ)