Μίνι φούστες, καμπάνες, oversized σακάκια, slip dresses, πλατφόρμες, αλλά και patterns που κάποτε μεσουρανούσαν επιστρέφουν όχι απλώς για να μας ξυπνήσουν αναμνήσεις, αλλά για να τα ξαναφορέσουμε ίσως με μία πιο σύγχρονη οπτική. Η μόδα μοιάζει να ταξιδεύει διαρκώς προς τα πίσω. Όμως κάθε φορά που επιστρέφει σε μια παλιότερη εποχή, τη βρίσκει -και τη φορά- σε μία άλλη εκδοχή. Γιατί ίσως στη μόδα, όπως και στα μεγάλα ταξίδια, η επιστροφή δεν σημαίνει ποτέ ότι γυρίζεις ακριβώς εκεί απ’ όπου ξεκίνησες, αλλά κουβαλώντας όλη την πορεία που διάνυσες, αλλάζεις και το outfit.

Η μόδα έχει αυτή την παράξενη σχέση με τον χρόνο: βιάζεται πάντα να ανακαλύψει το επόμενο καινούργιο και, την ίδια στιγμή, δεν σταματά ποτέ να κοιτάζει πίσω.

Το «καινούργιο» που έχουμε ξαναδεί

Η ιστορία της μόδας δεν κινείται σε ευθεία γραμμή. Περισσότερο μοιάζει με κύκλο -ή ίσως με σπείρα. Επιστρέφει σε γνώριμα σημεία, αλλά ποτέ ακριβώς στην ίδια θέση. Η μίνι φούστα που συνδέθηκε με την πολιτισμική έκρηξη των 60s εμφανίζεται ξανά και ξανά. 

Το παράδοξο είναι ότι, όταν επιστρέφουν, δεν τα αντιλαμβανόμαστε ως παλιά. Τα αντιλαμβανόμαστε ως καινούργια. Γιατί η μόδα κρατά την αισθητική μνήμη και ξεφορτώνεται μεγάλο μέρος της βιωμένης μνήμης 

Η νοσταλγία που δεν μας ανήκει

Υπάρχει όμως κάτι ακόμη πιο ενδιαφέρον: πολλές φορές νοσταλγούμε εποχές που δεν ζήσαμε ποτέ. Ένα κορίτσι είκοσι ετών σήμερα μπορεί να γοητεύεται από τα 70s χωρίς να έχει καμία προσωπική ανάμνηση από αυτά, ίσως γιατί στο πέρασμα του χρόνου οι αρνητικές στιγμές εκείνης της δεκαετίας εξωραΐστηκαν και απέκτησαν ένα ρομαντικό μύθο. Να φορά ένα 90s look ενώ γεννήθηκε πολλά χρόνια αργότερα. Να αναζητά vintage ρούχα, παλιές φωτογραφικές μηχανές, αναλογική αισθητική.

Δεν αναζητά απαραίτητα την πραγματική εποχή. Αναζητά την εικόνα που έχουμε δημιουργήσει γι' αυτήν. Κάθε γενιά επιλέγει από το παρελθόν ό,τι της χρειάζεται και αφήνει πίσω ό,τι δεν της ταιριάζει. Έτσι η μόδα δεν αναπαράγει την ιστορία. Την ξαναγράφει.

Όταν ένα ρούχο αλλάζει συμβολισμό

Και εδώ βρίσκεται ίσως η ουσιαστικότερη διαφορά ανάμεσα στην επιστροφή και την αντιγραφή. Το ίδιο ρούχο μπορεί να επιστρέψει, αλλά ο άνθρωπος που το φορά έχει αλλάξει. Το γυναικείο κοστούμι (power suit) δεν σημαίνει σήμερα ό,τι σήμαινε όταν οι γυναίκες άρχισαν να διεκδικούν μέσα από το ντύσιμο κώδικες μιας αυστηρά ανδροκρατούμενης επαγγελματικής πραγματικότητας. 

Το mini δεν κουβαλά ακριβώς την ίδια πρόκληση που κουβαλούσε στα 60s. Το grunge μπορεί σήμερα να εμφανίζεται σε μια πασαρέλα πολυτελείας, παρότι γεννήθηκε μέσα σε μια κουλτούρα που απέρριπτε ακριβώς αυτή τη στιλπνότητα και κινούταν σε μία περίεργη ισορροπία αποδόμησης και αντίδρασης. Το ένδυμα επιστρέφει. Το νόημά του μετακινείται.

Και κάπως έτσι ένα κομμάτι μπορεί να κάνει ένα ταξίδι δεκαετιών και να καταλήξει σε έναν άνθρωπο που το χρησιμοποιεί για να πει μια εντελώς διαφορετική ιστορία.

Από την ντουλάπα της γιαγιάς στο street style

Υπάρχει και ένας ακόμη λόγος που η σχέση μας με το παλιό έχει αλλάξει: το vintage έπαψε να σημαίνει απλώς «μεταχειρισμένο». Ένα παλιό σακάκι, μια τσάντα, ένα κόσμημα ή ένα φόρεμα μπορεί να αποκτήσει μεγαλύτερη συναισθηματική και αισθητική αξία ακριβώς επειδή έχει ήδη μια ζωή πριν από εμάς.

Και στην εποχή του fast fashion, η επιστροφή στο παλιό αποκτά και μια διαφορετική διάσταση. Η επαναχρησιμοποίηση, το second hand, το upcycling και η μεγαλύτερη διάρκεια ζωής ενός ενδύματος μετατρέπουν το παρελθόν σε πιθανή απάντηση σε ένα πολύ σύγχρονο πρόβλημα. Ξαφνικά, η ντουλάπα της μητέρας ή της γιαγιάς δεν είναι απλώς οικογενειακό αρχείο. Μπορεί να είναι η επόμενη γκαρνταρόμπα μας, αλλά και μια μικρή πράξη απέναντι στην κουλτούρα της υπερκατανάλωσης.

Πόσο διαρκεί τελικά το «καινούργιο»;

Ίσως γι' αυτό η ερώτηση «τι θα φορεθεί φέτος;» να έχει αρχίσει να γίνεται λιγότερο ενδιαφέρουσα από μια άλλη: Γιατί θέλουμε να το ξαναφορέσουμε; Γιατί πίσω από κάθε επιστροφή υπάρχει κάτι περισσότερο από μια εμπορική τάση. Υπάρχει η ανάγκη μιας γενιάς να συνομιλήσει με μια άλλη. Η επιθυμία να δανειστεί μια εικόνα, να την αποσυναρμολογήσει και να τη φτιάξει από την αρχή. Η μόδα θυμάται. Αλλά, ευτυχώς, θυμάται επιλεκτικά.

Παίρνει ένα μανίκι από τα 80s, ένα φόρεμα από τα 90s, ένα παντελόνι από τα 70s. Τα βάζει πάνω σε ένα σημερινό σώμα, μέσα σε μια σημερινή κοινωνία, και ξεκινά πάλι. Κι έτσι η επιστροφή της δεν είναι πραγματικά επιστροφή. Είναι αναχώρηση για ένα νέο προορισμό με άλλους κανόνες και συμβολισμούς, με άλλη πρακτική αξία επίσης. Γιατί ίσως αυτό να κάνει πάντα η μόδα: επιστρέφει σε μια παλιά Ιθάκη μόνο και μόνο για να ανακαλύψει ότι στο μεταξύ έχει γίνει ένας καινούργιος τόπος. Γιατί όταν επιστρέφει μια μόδα, δεν επιστρέφει απαραίτητα και ο κόσμος που τη γέννησε.